اگر تا به حال هنگام خرید زغال با نام زغال طاق یا زغال تاغ روبهرو شده باشید، احتمالاً برایتان سؤال شده که این نوع زغال از چه چوبی تولید میشود و چه تفاوتی با زغالهای معمولی دارد. این زغال در گذشته به دلیل حرارت مناسب و ماندگاری قابل قبول، برای مصارف مختلفی مورد استفاده قرار میگرفت.
اما موضوع زغال طاق فقط به کیفیت و نحوه سوختن آن مربوط نمیشود. ماده اولیه این زغال یعنی گیاه تاغ، در مناطق خشک و بیابانی اهمیت زیادی دارد و در حفظ خاک و کاهش حرکت شن های روان نقش دارد. به همین دلیل، برداشت چوب تاغ از طبیعت با محدودیت های جدی مواجه شده است.
در ادامه با ویژگی های این زغال، کاربردهای آن، اهمیت گیاه تاغ و دلایل محدودیت برداشت آن آشنا می شویم.
زغال طاق چیست؟
زغال طاق نوعی زغال چوبی است که از چوب گیاه تاغ تهیه میشود. در فرآیند زغال سازی، چوب در شرایطی با اکسیژن محدود حرارت میبیند تا رطوبت و بخش زیادی از ترکیبات فرار آن خارج شود و مادهای با درصد کربن بالاتر باقی بماند.
چوب تاغ به دلیل تراکم مناسب، قابلیت تبدیل شدن به زغال را دارد و محصول حاصل میتواند حرارت قابل توجهی تولید کند. همین ویژگی باعث شده بود این زغال در گذشته برای کبابپزی، پخت غذا و برخی مصارف سنتی دیگر مورد توجه قرار بگیرد.
البته یک نکته مهم وجود دارد: کیفیت زغال فقط به نوع چوب بستگی ندارد. روش تولید، میزان رطوبت چوب، دمای کوره و شرایط کربونیزه شدن نیز روی کیفیت محصول نهایی تأثیر دارند.
بنابراین نمی توان گفت هر زغالی که با نام طاق فروخته می شود الزاماً کیفیت یکسانی دارد. زغال هایی که با استفاده از کوره صنعتی زغال تولید می شوند کیفیت بسیار بالایی دارند چون کوره اتوماتیک می تواند دما، زمان پخت و میزان اکسیژن را با دقت بیشتری کنترل کند.
آشنایی با یک گیاه طاق یا تاغ
تاغ یکی از گیاهان مقاوم به خشکی است که در مناطق خشک و بیابانی رشد میکند. این گیاه میتواند در شرایطی که بسیاری از گیاهان توانایی رشد مناسبی ندارند، زنده بماند.
یکی از مهمترین دلایل اهمیت تاغ، نقش آن در تثبیت خاک و کاهش فرسایش بادی است. ریشههای این گیاه در خاک گسترش پیدا میکنند و پوشش گیاهی ایجادشده میتواند تا حدی از حرکت شنهای روان جلوگیری کند.
به همین دلیل، تاغ در برخی مناطق به عنوان یکی از گیاهان مورد استفاده در طرحهای بیابانزدایی و کنترل شنهای روان شناخته میشود.
در نتیجه، برداشت تاغ برای تولید زغال فقط برداشت یک منبع چوبی نیست. کاهش پوشش گیاهی در مناطق خشک میتواند در بلندمدت روی وضعیت خاک و شرایط محیطی منطقه نیز اثر بگذارد.
ویژگی های زغال طاق
زغال تهیه شده از چوب تاغ به دلیل ویژگیهای چوب اولیه، در گذشته به عنوان یک سوخت مناسب شناخته میشد. با این حال، کیفیت نهایی محصول به نحوه تولید نیز وابسته است.
حرارت بالا و سوخت مناسب
یکی از دلایل استقبال از زغال طاق، توانایی آن در ایجاد حرارت مناسب است. برای کبابپزی و پخت غذا روی منقل، زغال باید بتواند گرمای کافی تولید کند و در مدت کوتاهی از بین نرود.
زغالهایی که به شکل اصولی تولید شدهاند، معمولاً حرارت یکنواختتری دارند و میتوانند برای مدت مناسبی گرما ایجاد کنند.
ماندگاری و زمان سوختن
مدت زمان سوختن زغال به عوامل مختلفی مانند تراکم، میزان کربن، رطوبت و روش تولید بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان صرفاً به نام «زغال طاق» تکیه کرد و انتظار داشت تمام محصولات موجود در بازار مدت زمان یکسانی بسوزند.
میزان دود و خاکستر
کیفیت فرآیند زغالسازی میتواند روی میزان دود و خاکستر محصول تأثیر داشته باشد. زغال مناسب معمولاً پس از رسیدن به حالت گداخته، نباید دود زیادی ایجاد کند.
البته نوع چوب تنها عامل تعیینکننده نیست و ناخالصیها، مواد افزودنی و رطوبت نیز میتوانند روی میزان دود و خاکستر تأثیر بگذارند.
مناسب بودن برای کباب پزی
در گذشته یکی از کاربردهای اصلی زغال طاق، استفاده برای کبابپزی بود. زغال مناسب کباب باید حرارت یکنواخت داشته باشد تا گوشت در مدت مناسبی پخته شود و سطح آن بیش از حد نسوزد.
با این حال، برای پخت غذا بهتر است محصولی انتخاب شود که ماده اولیه و فرآیند تولید آن مشخص و قابل اعتماد باشد.